Rozpoznajesz Muminka, Małą Mi i Włóczykija, ale przy Paszczaku albo Filifionce zaczynają mieszać się imiona? Najważniejszą grupę tworzą rodzina Muminków i ich przyjaciele, choć nie każda postać pojawia się równie często ani w każdej adaptacji. Właśnie dlatego łatwo pomylić ekranową wersję Doliny Muminków z tą znaną z książek Tove Jansson.
Najłatwiej rozpoznać Muminki po ich relacjach, nie po samych imionach
- Rodzina: Muminek, Mama Muminka i Tatuś Muminka mieszkają w domu otwartym dla gości.
- Najbliżsi przyjaciele: Włóczykij, Mała Mi, Migotka i Ryjek mają bardzo różne podejście do przygód.
- Postacie z własnym charakterem: Too-tiki, Filifionka i Buka pokazują, jak różnorodna jest Dolina Muminków.
- Ważny haczyk: książki, komiksy i seriale nie zawsze przedstawiają bohaterów w identyczny sposób.
Rodzina Muminków jest centrum domu otwartego dla wszystkich
W Dolinie Muminków dom rodzinny działa niemal jak przystań: ktoś wpada na chwilę, ktoś zostaje na dłużej, a domownicy nie muszą być do siebie podobni. Muminek jest ciekawski, wrażliwy i chętny do przygód, ale potrafi też długo przejmować się tym, co pomyślą inni. Jego dojrzewanie widać szczególnie w książkach, od pierwszych wypraw po samotne doświadczenia zimy.
Mama Muminka przyjmuje gości z ciepłem, lecz nie jest jedynie opiekunką krzątającą się po domu. Lubi odpoczywać i zajmować się własnymi sprawami, a jej charakter najlepiej widać wtedy, gdy coś narusza domowy spokój. Tatuś Muminka z kolei chętnie opowiada o swoich przygodach i szuka okazji, by przeżyć kolejną.
Oficjalny polski sklep wymienia wśród bohaterów także Ryjka, Migotkę, Paszczaka, Filifionkę i Topika z Topcią. Sama lista nazw nie mówi jednak, kto nadaje opowieści lekkości, a kto wprowadza niepokój.
Włóczykij, Mała Mi i Ryjek inaczej reagują na przygodę
Ta trójka dobrze pokazuje, dlaczego bohaterowie Muminków nie sprowadzają się do prostych etykiet. Włóczykij ceni niezależność, podróże i samotność, choć przyjaźń z Muminkiem jest dla niego ważna. Jesienią rusza w drogę, a wiosną wraca do Doliny, więc jego obecność ma własny rytm.
Mała Mi jest drobna, odważna i bezpośrednia. Gdy inni wpadają w panikę albo nadmiernie dramatyzują, potrafi powiedzieć coś ostrego, co sprowadza rozmowę na ziemię. Ryjek częściej niż ona myśli o skarbach i własnych korzyściach; bywa nieśmiały, ale ciekawość nieraz bierze górę nad obawami.
Jest tu też pokrewieństwo, które łatwo przeoczyć: Mała Mi i Włóczykij są przyrodnim rodzeństwem, choć na pierwszy rzut oka łączy ich niewiele. Uważam, że ten szczegół dobrze oddaje urok całej serii: więzi rodzinne nie odbierają bohaterom odrębności ani prawa do własnej drogi.
Too-tiki, Filifionka i Buka pokazują mniej oczywistą stronę Doliny
Gdy opowieść robi się chłodniejsza lub bardziej niepokojąca, na pierwszy plan wychodzą postacie spoza najbliższego kręgu Muminka. Too-tiki jest praktyczna i spokojna; w „Zimie Muminków” towarzyszy Muminkowi, który budzi się w środku pory roku, do której nie jest przyzwyczajony. Pomaga mu oswoić nieznane, ale nie rozwiązuje za niego wszystkiego.
Filifionka kojarzy się z porządkiem, konwenansami i potrzebą kontroli. Jej lęki oraz próby utrzymania wszystkiego w ryzach nadają opowieściom bardziej gorzki, dorosły ton. Z kolei Buka budzi strach, bo przynosi ze sobą chłód i samotność, lecz nie jest po prostu złoczyńcą czyhającym na mieszkańców. Oficjalny opis postaci podkreśla, że rodzina Muminków jednocześnie się jej boi i jej współczuje.
To rozróżnienie zmienia odbiór scen z Buką: groza zostaje, ale pojawia się też pytanie o samotność i odrzucenie. Właśnie wtedy Dolina Muminków przestaje być wyłącznie bajkową scenerią.
W książkach te same postacie potrafią zaskoczyć inną rolą
Znane imię nie zawsze oznacza identyczną historię. Oficjalny serwis Tove Jansson wymienia dziewięć książek o Muminkach, wydawanych w latach 1945–1970, a postacie rozwijają się w nich wraz z kolejnymi opowieściami.
Dobrym przykładem jest Mała Mi: w „Muminkach w lesie” pojawia się w domu Muminków, a w „Tacie Muminka i morzu” zostaje adoptowana przez rodzinę. W komiksach jej wejście do domu przedstawiono inaczej. Podobnie Ryjek mieszka w domu Muminków w pierwszej książce, podczas gdy komiksy i animacje częściej pokazują go z własnym domem.
Jeśli więc pamiętasz bohatera inaczej niż ktoś, kto czytał książki, nie musi to oznaczać, że któreś z was się myli. Różnice między wersjami są częścią historii serii, a niekoniecznie błędem pamięci.
Serial z lat 90. nie jest jedyną wersją Muminków
W Polsce wielu widzów kojarzy Dolinę Muminków przede wszystkim z serialem animowanym, ale adaptacje mocno się od siebie różnią. Oficjalna historia marki opisuje między innymi polską animację lalkową z lat 70. oraz serial „Muminki” z 1990 roku, przy którym współpracowali Tove i Lars Jansson. Późniejsza seria „Dolina Muminków” wprowadziła własne, współczesne rozwiązania.
Stąd bierze się częste nieporozumienie: ekranowy szczegół nie zawsze pochodzi z książek. Na przykład charakterystyczny wygląd Paszczaka czy sposób, w jaki dana postać trafia do domu Muminków, mogą zależeć od konkretnej wersji. Gdy zależy ci na oryginalnym literackim obrazie, punktem odniesienia są książki; jeśli wracasz do wspomnień z dzieciństwa, konkretna animacja może być osobnym, równie rozpoznawalnym wariantem.
Najlepszy skrót do bohaterów prowadzi przez ich więzi
Jeśli chcesz szybko uporządkować imiona, zacznij od trzech kręgów: rodziny Muminków, przyjaciół Muminka oraz mieszkańców, którzy wnoszą do opowieści niepokój albo odmienny punkt widzenia. Włóczykij i Mała Mi są blisko rodziny, choć potrzebują niezależności; Too-tiki pomaga Muminkowi odnaleźć się w zimie, a Buka przypomina o samotności.
Przy kolejnym seansie albo lekturze łatwiej wtedy zauważyć, że Dolina Muminków nie ma jednego bohatera, który zagarnia całą uwagę. Jej urok wyrasta z tego, że każdy może wejść do domu z własnym charakterem, a pozostali muszą znaleźć dla niego miejsce.
