Obsada „Znachora” w trzech ekranizacjach. Najważniejsze role

Jedno nazwisko potrafi dziś oznaczać aż trzy ważne ekranizacje powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza. Zestawiam najważniejszych aktorów z wersji z 2023, 1982 i 1937 roku, przypominam grane przez nich postacie i podpowiadam, od której adaptacji najlepiej zacząć.

Obsada „Znachora” z 2023 roku

Największą uwagę przyciąga oczywiście Leszek Lichota, który wciela się w profesora Rafała Wilczura oraz jego późniejsze alter ego, Antoniego Kosibę. Aktor musiał pokazać dwie skrajnie różne twarze tej samej osoby: cenionego chirurga i człowieka żyjącego na marginesie, pozbawionego pamięci oraz dawnej pozycji.

Partneruje mu Maria Kowalska jako Marysia Wilczur. Jej bohaterka nie zna prawdziwej tożsamości Kosiby, dlatego relacja między nimi opiera się bardziej na emocjach niż na prostym rozpoznaniu rodzinnego podobieństwa. W moim odbiorze to właśnie ta więź nadaje nowej wersji najwięcej ciepła.

W dalszych rolach pojawiają się między innymi Jarosław Gruda jako Lesień, Henryk Niebudek jako dyrektor kliniki Bogdan Szulc, Adam Nawojczyk jako doktor Pawlicki, Paweł Tomaszewski jako baron Krzeszowski oraz Stanisław Brudny jako Ludwik. W epizodach można rozpoznać także Roberta Gonerę, Piotra Roguckiego, Ewę Szykulską i Macieja Damięckiego.

Oficjalna strona Netflixa jako główne nazwiska wymienia Lichotę, Kowalską i Ignacego Lissa. To trafny wybór, bo właśnie ich relacje tworzą emocjonalny środek filmu, choć drugoplanowa obsada również jest bardzo mocna.

Najważniejsze role w nowej adaptacji

Leszek Lichota jako Rafał Wilczur

Lichota nie próbuje kopiować Jerzego Bińczyckiego, co uważam za najlepszą decyzję twórców. Jego Wilczur jest bardziej zamknięty, zmęczony i współczesny w sposobie przeżywania tragedii, a przemiana w Kosibę ma przede wszystkim wymiar psychologiczny.

Maria Kowalska jako Marysia

Marysia w wykonaniu Kowalskiej nie jest wyłącznie romantyczną bohaterką stojącą obok głównego bohatera. To młoda kobieta, która musi samodzielnie podejmować decyzje i walczyć o własne miejsce w świecie, dlatego jej postać ma w tej wersji więcej sprawczości niż w starszej adaptacji.

Przeczytaj również: Najlepsze filmy o narkotykach na Netflixie – ranking i rekomendacje

Ignacy Liss i Anna Szymańczyk

Ignacy Liss jako Leszek Czyński tworzy ekranową parę z Marysią. Ich relacja jest jednym z klasycznych melodramatycznych wątków filmu, ale aktorzy grają ją bez przesadnego patosu. Anna Szymańczyk jako Zośka wnosi natomiast energię, bezpośredniość i odrobinę humoru.

Doktor Dobraniecki, grany przez Mirosława Haniszewskiego, pełni funkcję ważnego kontrapunktu dla Wilczura. To człowiek ze świata medycyny, który przypomina o dawnej pozycji głównego bohatera i o tym, jak wiele ten utracił.

Kultowa obsada wersji Jerzego Hoffmana

Film Jerzego Hoffmana został zrealizowany w 1981 roku, ale powszechnie funkcjonuje jako ekranizacja z 1982 roku. Dla wielu widzów to właśnie ta wersja jest prawdziwym „Znachorem”, przede wszystkim za sprawą Jerzego Bińczyckiego.

W tej obsadzie szczególnie zapadają w pamięć Bińczycki, Dymna i Fronczewski. Bińczycki gra Kosibę z dużą prostotą, bez aktorskiego popisywania się. Anna Dymna występuje w dwóch rolach, choć jako Beata pojawia się głównie na fotografiach i w nagranym głosie. Piotr Fronczewski nadaje Dobranieckiemu powagę, która sprawia, że sceny z jego udziałem mają wyjątkowy ciężar.

Ważne role drugoplanowe zagrali również Maria Homerska jako hrabina Eleonora Czyńska, Igor Śmiałowski jako hrabia Czyński, Gustaw Lutkiewicz jako przodownik policji oraz Arkadiusz Bazak jako prokurator oskarżający Kosibę. To obsada bardzo mocno zakorzeniona w polskiej tradycji aktorskiej.

Pierwsza ekranizacja i jej przedwojenne gwiazdy

Pierwszy film „Znachor” miał premierę 16 września 1937 roku, czyli w tym samym okresie, gdy powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza zdobywała popularność. Reżyser Michał Waszyński stworzył klasyczny melodramat, a jego największą siłą pozostaje wyrazista obsada.

Kazimierz Junosza-Stępowski był w chwili premiery jednym z najwybitniejszych polskich aktorów. Filmoteka Narodowa podkreśla, że jego kreacja była jednym z głównych atutów produkcji. Elżbieta Barszczewska zagrała natomiast zarówno żonę, jak i córkę Wilczura, co jeszcze mocniej podkreśla teatralny, stylizowany charakter tej adaptacji.

Wersja z 1937 roku trwa około 100 minut i ma dziś przede wszystkim znaczenie historyczne. Nie oferuje tak rozbudowanego aktorstwa psychologicznego jak film Hoffmana, ale pozwala zobaczyć, jak polskie kino międzywojenne opowiadało popularne melodramaty.

Którą wersję „Znachora” wybrać

Gdybym miał polecić jedną kolejność, zacząłbym od filmu z 1982 roku, później obejrzałbym wersję Netflixa, a dopiero na końcu przedwojenny oryginał. Taki układ dobrze pokazuje, jak zmieniały się środki filmowe, sposób prowadzenia aktorów i portretowanie głównego bohatera.

Jeśli zależy Ci przede wszystkim na emocjach i aktorskiej chemii, Hoffman nadal pozostaje najbezpieczniejszym wyborem. Nowy film Michała Gazdy jest bardziej współczesny i wizualnie dopracowany, ale jego obsada świadomie nie próbuje odtwarzać legendy Bińczyckiego.

Trzy twarze profesora Wilczura, jedna ponadczasowa historia

Obsada każdej ekranizacji inaczej rozkłada akcenty, lecz centrum pozostaje niezmienne. To opowieść o człowieku, który traci pamięć, status i rodzinę, a odzyskuje siebie dzięki relacjom z ludźmi, którym pomaga.

Junosza-Stępowski reprezentuje przedwojenną elegancję, Bińczycki stworzył najbardziej rozpoznawalnego Kosibę, a Lichota nadał postaci bardziej współczesną, intymną energię. Właśnie dlatego warto traktować te filmy nie jako konkurencyjne kopie, lecz jako trzy różne aktorskie odczytania tej samej historii.